Ja, in veel gevallen kun je een geschil indienen bij een geschilleninstantie, ook als je eerder stappen hebt ondernomen, maar er zijn belangrijke uitzonderingen. De hoofdregel is dat een geschilprocedure geblokkeerd wordt zodra dezelfde kwestie al bij de rechter aanhangig is of al door de rechter is beslecht. Hieronder lees je precies wanneer een geschil wel of niet mogelijk is, en wat de slimste volgorde van stappen is.
Wat gebeurt er met een geschil als een rechtszaak al loopt?
Als een rechtszaak over hetzelfde onderwerp al loopt, kan een geschilleninstantie de zaak in de meeste gevallen niet in behandeling nemen. Dit geldt zolang de rechter nog geen uitspraak heeft gedaan. De reden is eenvoudig: twee instanties kunnen niet tegelijkertijd over dezelfde kwestie oordelen zonder dat dit leidt tot tegenstrijdige uitspraken.
De praktijk is dat geschilleninstanties bij aanmelding altijd vragen of er al een gerechtelijke procedure loopt. Geef je aan dat dit het geval is, dan wordt de zaak doorgaans niet in behandeling genomen. Is de rechtszaak afgerond en ben je het niet eens met de uitkomst, dan is een geschilprocedure ook geen optie meer: een rechterlijk vonnis staat boven een uitspraak van een geschilleninstantie en de zaak is dan al beslecht.
Wat is het verschil tussen een rechter en een geschilleninstantie?
Een rechter is een overheidsinstantie die bindende uitspraken doet op basis van het Nederlandse recht. Een geschilleninstantie is een erkende, onafhankelijke organisatie die buiten de rechtbank om geschillen beslecht, specifiek binnen een bepaalde sector. Beide instanties doen bindende uitspraken, maar de route, kosten en doorlooptijd verschillen sterk.
De belangrijkste praktische verschillen zijn:
- Kosten: Een gerechtelijke procedure brengt hoge proceskosten met zich mee, inclusief griffierecht en vaak advocaatkosten. Een geschilprocedure is doorgaans veel toegankelijker en goedkoper.
- Doorlooptijd: Rechtszaken kunnen maanden tot jaren duren. Geschilprocedures zijn over het algemeen sneller afgerond.
- Specialisme: Een geschilleninstantie binnen de zorg heeft inhoudelijke kennis van de sector, wat leidt tot een meer gerichte beoordeling van medische en zorginhoudelijke kwesties.
- Laagdrempeligheid: Je hoeft bij een geschilleninstantie geen advocaat in te schakelen, wat de drempel aanzienlijk verlaagt.
Beide routes kunnen leiden tot een bindende uitspraak, maar de geschilprocedure is specifiek bedoeld als alternatief voor de rechter, niet als aanvulling erop.
Welke situaties blokkeren een geschilprocedure?
Een geschilprocedure is niet mogelijk in drie concrete situaties: wanneer de rechter al een uitspraak heeft gedaan over hetzelfde geschil, wanneer een rechtszaak over hetzelfde onderwerp al loopt, of wanneer de wettelijke verjaringstermijn is verstreken. In al deze gevallen verklaart de geschilleninstantie de klacht niet-ontvankelijk.
Naast deze drie hoofdsituaties zijn er ook andere redenen waarom een geschil geblokkeerd kan worden:
- De klacht is niet eerst als klacht ingediend bij de zorgverlener of via de klachtenfunctionaris. In de meeste gevallen is dit een verplichte tussenstap voordat je naar een geschilleninstantie kunt.
- Het geschil valt buiten het toepassingsgebied van de geschilleninstantie, bijvoorbeeld omdat de zorgverlener niet is aangesloten.
- De kwestie betreft geen individueel geschil, maar een beleidsmatige of collectieve zaak.
Het is dus verstandig om altijd eerst te controleren of je aan de ontvankelijkheidsvereisten voldoet voordat je een procedure start.
Kan ik eerst een geschil indienen en daarna nog naar de rechter?
Ja, dat is in principe mogelijk. Als je eerst een geschilprocedure doorloopt en je bent het niet eens met de uitkomst, kun je daarna alsnog naar de rechter stappen. De uitspraak van de geschilleninstantie is bindend, maar dat betekent niet dat je het recht op toegang tot de rechter volledig verliest. Je kunt de uitspraak laten toetsen door de rechter als je meent dat er procedurele fouten zijn gemaakt of dat de uitspraak in strijd is met dwingend recht.
Omgekeerd geldt dat als je eerst naar de rechter gaat en de rechtszaak is afgerond, een geschilprocedure over hetzelfde onderwerp niet meer mogelijk is. De volgorde maakt dus een groot verschil. Wie overweegt een geschil in te dienen, kiest er in de meeste gevallen voor om de geschilprocedure als eerste stap te nemen, omdat dit sneller, goedkoper en laagdrempeliger is.
Wanneer is een geschilleninstantie de betere keuze?
Een geschilleninstantie is de betere keuze wanneer je een individueel geschil hebt met een zorgverlener, je snel en kostenefficiënt een bindende uitspraak wilt, en de kwestie zich leent voor sectorspecifieke beoordeling. Vooral in de zorg, waar inhoudelijke kennis van medische procedures en zorgstandaarden belangrijk is, biedt een gespecialiseerde geschilleninstantie een duidelijk voordeel ten opzichte van de civiele rechter.
Situaties waarin een geschilleninstantie bij uitstek geschikt is:
- Je hebt een klacht ingediend bij de zorgverlener, maar bent niet tevreden met de reactie of afhandeling.
- Je wilt een schadevergoeding vorderen zonder een kostbare rechtszaak te starten.
- De kwestie vraagt om inhoudelijke zorgexpertise die een gewone rechter niet altijd heeft.
- Je wilt een snelle, heldere uitspraak zonder langdurige juridische procedures.
Een advocaat is voor een rechtszaak vrijwel altijd nodig; bij een geschilprocedure is dat niet het geval. Dat maakt de drempel voor patiënten en zorgverleners aanzienlijk lager.
Hoe DOKh helpt bij geschillen in de zorg
Wij zijn als landelijk erkende Geschilleninstantie voor (huis)artsen en verloskundigen actief betrokken bij het eerlijk en onafhankelijk beslechten van geschillen in de eerstelijnszorg. Als je te maken hebt met een onopgelost geschil in de zorg, bieden wij een toegankelijke, deskundige route buiten de rechtbank om. Dit is wat wij voor je kunnen betekenen:
- Onafhankelijke beoordeling van geschillen door een erkende instantie met inhoudelijke zorgkennis.
- Bindende uitspraken die rechtsgeldig zijn en snel duidelijkheid geven.
- Begeleiding door het proces zonder dat je een advocaat nodig hebt.
- Laagdrempelige toegang voor zowel patiënten als zorgverleners in de eerstelijn.
Heb je een vraag over jouw specifieke situatie of wil je weten of jouw geschil bij ons in behandeling kan worden genomen? Neem contact met ons op en we helpen je graag verder.
Veelgestelde vragen
Hoe lang heb ik de tijd om een geschil in te dienen bij een geschilleninstantie?
De wettelijke verjaringstermijn voor het indienen van een geschil bedraagt in de meeste gevallen twee jaar, gerekend vanaf het moment dat je redelijkerwijs op de hoogte kon zijn van het probleem. Het is verstandig om niet te lang te wachten, omdat bewijsmateriaal zoals medische dossiers, correspondentie en getuigenissen met de tijd moeilijker te verzamelen zijn. Controleer altijd de specifieke termijnen bij de betreffende geschilleninstantie, want deze kunnen per sector of instantie licht verschillen.
Moet ik eerst een klacht indienen bij de zorgverlener zelf voordat ik naar een geschilleninstantie kan?
Ja, in vrijwel alle gevallen is het indienen van een klacht bij de zorgverlener of via de klachtenfunctionaris een verplichte tussenstap. Een geschilleninstantie neemt een zaak doorgaans pas in behandeling als je kunt aantonen dat je deze stap al hebt doorlopen en niet tevreden bent met de uitkomst of afhandeling. Zorg er dus voor dat je de klacht schriftelijk hebt ingediend en de reactie van de zorgverlener hebt bewaard, want dit is documentatie die je bij de geschilprocedure nodig hebt.
Wat als mijn zorgverlener niet is aangesloten bij een geschilleninstantie?
Als jouw zorgverlener niet is aangesloten bij een erkende geschilleninstantie, kun je via die route geen bindende uitspraak krijgen. In dat geval zijn er alternatieve mogelijkheden, zoals het indienen van een klacht bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) of het starten van een gerechtelijke procedure. Houd er rekening mee dat zorgverleners wettelijk verplicht zijn aangesloten te zijn bij een erkende geschilleninstantie; als dat niet het geval is, kan dit op zichzelf al een reden zijn om dit te melden bij de bevoegde autoriteiten.
Welke kosten zijn verbonden aan een geschilprocedure bij een geschilleninstantie?
De kosten van een geschilprocedure zijn doorgaans aanzienlijk lager dan die van een rechtszaak. Als patiënt betaal je vaak een bescheiden klachtengeld, dat soms wordt terugbetaald als je in het gelijk wordt gesteld. Er zijn geen verplichte advocaatkosten, en griffierecht zoals bij de rechtbank geldt hier niet. De exacte tarieven verschillen per instantie, dus raadpleeg altijd de website of neem contact op met de betreffende geschilleninstantie voor actuele informatie over de kosten.
Kan ik via een geschilleninstantie ook een schadevergoeding krijgen?
Ja, een geschilleninstantie kan in veel gevallen ook een schadevergoeding toekennen als onderdeel van de bindende uitspraak. Er geldt wel vaak een maximumbedrag; bij veel erkende geschilleninstanties in de zorg ligt dit op €25.000. Wil je een hogere schadevergoeding vorderen, dan is een gerechtelijke procedure de aangewezen route. Het is verstandig om vooraf te bepalen wat je wilt bereiken, zodat je de juiste instantie en procedure kiest.
Hoe lang duurt een gemiddelde geschilprocedure?
Een geschilprocedure duurt gemiddeld enkele maanden tot ongeveer een jaar, afhankelijk van de complexiteit van de zaak en de werkdruk van de geschilleninstantie. Dit is aanzienlijk sneller dan een gerechtelijke procedure, die al snel één tot meerdere jaren in beslag kan nemen. Factoren die de doorlooptijd beïnvloeden zijn onder andere de volledigheid van de ingediende stukken en of beide partijen meewerken aan het proces.
Wat kan ik het beste doen als ik twijfel of mijn situatie geschikt is voor een geschilprocedure?
Als je twijfelt, is de beste eerste stap om direct contact op te nemen met de betreffende geschilleninstantie voor een oriënterend gesprek. Veel instanties, waaronder DOKh, bieden de mogelijkheid om vrijblijvend te informeren of jouw situatie ontvankelijk is voordat je een formele procedure start. Zorg er daarnaast voor dat je alle relevante documentatie bij de hand hebt, zoals de oorspronkelijke klachtbrief, de reactie van de zorgverlener en eventuele medische stukken, zodat de instantie jouw situatie goed kan beoordelen.