Wat is het verschil tussen een geschil en een civiele aansprakelijkheidsclaim?

Een geschil in de zorg en een civiele aansprakelijkheidsclaim zijn twee wezenlijk verschillende juridische trajecten. Een geschil betreft een conflict tussen patiënt en zorgverlener dat via een erkende geschilleninstantie wordt beslecht, terwijl een civiele aansprakelijkheidsclaim een rechtszaak is waarbij de patiënt via de rechter schadevergoeding eist. Het verschil zit vooral in de procedure, de kosten en het doel van het traject. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over beide routes, zodat zorgpraktijken weten waar ze aan toe zijn. Meer achtergrond over klachten en geschillen in de eerstelijnszorg vind je op de pagina over klachten en geschillen.

Wanneer is er sprake van een geschil in de zorg?

Er is sprake van een geschil wanneer een patiënt een klacht heeft ingediend bij een zorgverlener, die klacht niet naar tevredenheid is opgelost en de patiënt de zaak vervolgens voorlegt aan een erkende geschilleninstantie. Dit traject is wettelijk verankerd in de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), die zorgaanbieders verplicht om aangesloten te zijn bij een dergelijke instantie.

Het geschillentraject is laagdrempelig van opzet. Een patiënt hoeft geen advocaat in te schakelen en de procedure verloopt buiten de rechtbank om. De geschilleninstantie doet een bindende uitspraak en kan een schadevergoeding toewijzen tot een bepaald maximum. Het doel is niet alleen financiële compensatie, maar ook het herstellen van vertrouwen en het verbeteren van de zorgkwaliteit. Zorgverleners zijn wettelijk verplicht mee te werken aan dit traject.

Wat houdt een civiele aansprakelijkheidsclaim precies in?

Een civiele aansprakelijkheidsclaim is een juridische procedure waarbij een patiënt via de burgerlijke rechter een zorgverlener aansprakelijk stelt voor geleden schade als gevolg van een medische fout of tekortkoming. De patiënt eist hierbij een schadevergoeding en moet aantonen dat er sprake is van een toerekenbare tekortkoming én een causaal verband met de schade.

Dit traject is beduidend zwaarder dan een geschillenprocedure. Een advocaat is vrijwel onmisbaar, de procedure kan jaren duren en de kosten lopen snel op voor beide partijen. Tegelijkertijd kent een civiele procedure geen maximumgrens voor de schadevergoeding. Voor patiënten met aanzienlijke schade kan dit traject dan ook aantrekkelijker zijn, ondanks de hogere drempel en het grotere financiële risico.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen beide routes?

Het grootste verschil tussen een geschil en een civiele aansprakelijkheidsclaim zit in de procedure, de kosten, de doorlooptijd en de maximale vergoeding. Een geschillenprocedure is sneller, goedkoper en toegankelijker, terwijl een civiele procedure meer juridisch gewicht heeft, maar ook meer tijd en geld kost.

Hieronder de voornaamste verschillen op een rij:

Procedure: Een geschil wordt beslecht door een onafhankelijke geschilleninstantie; een civiele claim loopt via de burgerlijke rechter.
Kosten: De geschillenprocedure is relatief goedkoop voor de patiënt; een rechtszaak brengt aanzienlijke advocaatkosten met zich mee.
Doorlooptijd: Een geschillenprocedure duurt gemiddeld enkele maanden; een civiele procedure kan meerdere jaren in beslag nemen.
Schadevergoeding: De geschilleninstantie kent een wettelijk maximum toe; bij de rechter is er geen plafond.
Bewijslast: Bij een civiele claim moet de patiënt uitgebreid bewijs leveren; bij een geschil is de procedure minder formeel.
Uitkomst: Beide trajecten leiden tot een bindende uitspraak, maar alleen de rechter kan aanvullende juridische maatregelen opleggen.

Kan een patiënt beide trajecten tegelijk volgen?

In principe kan een patiënt niet tegelijkertijd een geschillenprocedure en een civiele aansprakelijkheidsclaim starten over hetzelfde feitencomplex. De geschilleninstantie neemt een zaak doorgaans niet in behandeling als er al een gerechtelijke procedure loopt over dezelfde kwestie, en andersom.

Wel is het mogelijk dat een patiënt eerst de geschillenprocedure doorloopt en daarna, als de uitkomst niet bevredigend is, alsnog naar de rechter stapt. De uitspraak van de geschilleninstantie is weliswaar bindend, maar onder bepaalde omstandigheden kan een patiënt deze aanvechten. Het is dus geen volledig gesloten systeem. Voor zorgpraktijken is het belangrijk te weten dat een lopende geschillenprocedure niet automatisch beschermt tegen een latere civiele claim.

Welk traject is het meest geschikt voor welke situatie?

De geschillenprocedure is het meest geschikt wanneer een patiënt erkenning zoekt, een relatief beperkte schadevergoeding wil of het conflict snel en zonder grote juridische kosten wil oplossen. De civiele route is meer aangewezen bij ernstige of blijvende schade waarbij een hogere vergoeding noodzakelijk is.

Praktisch gezien kiezen de meeste patiënten in eerste instantie voor het geschillentraject, omdat dit laagdrempeliger is en sneller resultaat oplevert. Zorgverleners doen er goed aan dit traject serieus te nemen en actief mee te werken, omdat een zorgvuldige afhandeling in de geschillenprocedure het risico op een latere civiele claim aanzienlijk verkleint. Een goede interne klachtafhandeling, nog vóór de zaak de geschilleninstantie bereikt, is daarin de eerste stap.

Hoe bereidt een zorgpraktijk zich voor op beide trajecten?

Een zorgpraktijk bereidt zich het beste voor door een duidelijk intern klachtenbeleid te hebben, goed gedocumenteerde patiëntendossiers bij te houden en te zorgen voor aansluiting bij een erkende geschilleninstantie. Wie goed documenteert en transparant communiceert, staat sterker in beide trajecten.

Concrete stappen voor een goede voorbereiding:

Zorg voor een actuele en toegankelijke klachtenregeling die voldoet aan de Wkkgz.
Train medewerkers in het herkennen en bespreekbaar maken van klachten in een vroeg stadium.
Leg alle relevante communicatie met patiënten schriftelijk vast.
Sluit een adequate beroepsaansprakelijkheidsverzekering af die ook geschillenprocedures dekt.
Wijs een vaste contactpersoon aan voor klachten en geschillen binnen de praktijk.
Schakel tijdig juridische of inhoudelijke ondersteuning in wanneer een klacht escaleert.

Een proactieve houding bij klachten voorkomt escalatie naar formele procedures. Hoe sneller een zorgpraktijk een klacht serieus neemt en in gesprek gaat met de patiënt, hoe kleiner de kans dat het uitmondt in een geschil of civiele claim.

Hoe DOKh helpt bij geschillen in de eerstelijnszorg

Wij begrijpen dat het navigeren door klachten en geschillen voor zorgpraktijken complex en belastend kan zijn. Als landelijk erkende Geschilleninstantie voor huisartsen en verloskundigen bieden wij een onafhankelijke, professionele omgeving waarin geschillen eerlijk en zorgvuldig worden behandeld.

Wat wij bieden:

Een erkende geschilleninstantie die voldoet aan de eisen van de Wkkgz.
Onafhankelijke behandeling van geschillen tussen patiënten en eerstelijnszorgverleners.
Ondersteuning bij klachtenregelingen voor huisartsenpraktijken, huisartsenposten en verloskundigenpraktijken.
Expertise in calamiteitenonderzoek en medische expertises voor een zorgvuldige afhandeling.
Heldere procedures die zowel patiënten als zorgverleners houvast geven.

Wil je meer weten over hoe wij jouw praktijk kunnen ondersteunen bij het correct afhandelen van klachten en geschillen? Bekijk ons volledige aanbod op de pagina klachten en geschillen of neem rechtstreeks contact met ons op voor een persoonlijk gesprek.

Veelgestelde vragen

Wat gebeurt er als een zorgverlener niet meewerkt aan een geschillenprocedure?

Zorgverleners zijn op grond van de Wkkgz wettelijk verplicht om aangesloten te zijn bij een erkende geschilleninstantie en mee te werken aan de procedure. Weigering of structurele niet-medewerking kan leiden tot handhavingsmaatregelen door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Bovendien vergroot een gebrek aan medewerking de kans dat de patiënt alsnog een civiele procedure start, wat voor de zorgverlener aanzienlijk kostbaarder uitpakt.

Hoe hoog is het maximale schadevergoedingsbedrag bij een geschillenprocedure?

De erkende geschilleninstantie kan op grond van de Wkkgz een schadevergoeding toewijzen tot maximaal €25.000. Dit bedrag is bedoeld voor gevallen van relatief beperkte schade waarbij een snelle en toegankelijke oplossing gewenst is. Bij schade die dit bedrag overstijgt, is een civiele procedure via de rechter de aangewezen route, omdat daar geen wettelijk plafond geldt voor de toe te wijzen vergoeding.

Wat is het verschil tussen een klacht en een geschil in de zorg?

Een klacht is de eerste stap: de patiënt meldt zijn onvrede rechtstreeks bij de zorgverlener of diens klachtenfunctionaris. Pas wanneer de klacht niet naar tevredenheid wordt opgelost, kan de patiënt de zaak escaleren naar een erkende geschilleninstantie — op dat moment spreek je van een geschil. Het doorlopen van de interne klachtenprocedure is dus een verplichte tussenstap voordat een geschillenprocedure kan worden gestart.

Dekt een beroepsaansprakelijkheidsverzekering ook de kosten van een geschillenprocedure?

Dit verschilt per verzekeraar en per polis. Sommige beroepsaansprakelijkheidsverzekeringen dekken uitsluitend civiele aansprakelijkheidsclaims, terwijl andere ook de kosten van een geschillenprocedure — zoals eventuele juridische bijstand of de toegewezen schadevergoeding — meeverzekeren. Het is dan ook sterk aan te raden om de polisvoorwaarden hierop te controleren en zo nodig de dekking uit te breiden, zodat je in beide trajecten goed beschermd bent.

Kan een uitspraak van de geschilleninstantie worden aangevochten?

De uitspraak van een erkende geschilleninstantie is in beginsel bindend voor beide partijen. Toch zijn er beperkte mogelijkheden om een uitspraak aan te vechten, bijvoorbeeld als er sprake is van procedurele fouten of strijd met de openbare orde. In de praktijk is dit een hoge drempel. Zorgverleners en patiënten doen er daarom verstandig aan de procedure serieus te nemen en tijdig relevante informatie en documentatie aan te leveren.

Wat zijn de meest voorkomende fouten die zorgpraktijken maken bij de afhandeling van klachten?

Een veelgemaakte fout is het te laat of te defensief reageren op een klacht, waardoor de patiënt zich niet gehoord voelt en de situatie escaleert. Andere valkuilen zijn onvolledige dossiervorming, het ontbreken van een duidelijk aanspreekpunt voor klachten en het niet tijdig inschakelen van een klachtenfunctionaris. Een open, empathische en gedocumenteerde aanpak in een vroeg stadium is de meest effectieve manier om formele procedures te voorkomen.

Zijn zzp-zorgverleners en kleine praktijken ook verplicht aangesloten te zijn bij een geschilleninstantie?

Ja, de Wkkgz geldt voor alle zorgaanbieders, ongeacht de omvang van de praktijk of het dienstverband. Ook zelfstandige zorgverleners zonder personeel (zzp’ers) en kleine eenmanspraktijken zijn verplicht om aangesloten te zijn bij een erkende geschilleninstantie en een toegankelijke klachtenregeling te hebben. Wie hier niet aan voldoet, riskeert handhaving door de IGJ en staat juridisch zwakker bij een eventueel geschil of civiele claim.

Gerelateerde artikelen

Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.